escort antalya
marmaris escort

Kıblesi İnsan Olanlar: ŞAH HATAYİ

Kıblesi  İnsan  Olanlar:

Ulu Ozanlarımızdan ŞAH HATAYİ

Şah İsmail: safevi ler soyundan  Şeyh Haydar’ın oğlu olup 1487 yılında Erdebil’de doğmuştur Annesi Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın kızı. Alemşah Begüm’dür.

Dedesi Şeyh Cüneyd ( öl.1460 ) ve Babası Şeyh Haydar’ın ( öl. 1488 ) Şirvan şahları tarafından öldürülmesinden sonra, çocukluğunun ilk yıllarını İstahar kalesinde annesi ve diger kardeşleriyle tutuklu bir hayat yaşiyarak geçirmiştır.

Kısa bir serbestiyet döneminden sonra, Şah İsmailin  büyük kardeşi  Sultan Ali Akkoyunlular tarafından öldürüldü.

Akkoyunlu tehlikesine karşı babasının has ve sadık müritleri tarafından önce Erdebil’e, oradan da gizlice Hazar Denizinin Güney batısında bulunan  Gilan bölgesine kaçırılmış ve orada Lahican şehirinde saklanmıştır.

Dedesinin ve babasının müritleri onu yalnız bırakmadılar, çok gizlide olsa onu ziyaret etmeye devam etiler. Bilhassa Anadolu’dan , diyarbakır karacadağ’dan ve Taliş’ten gelenlerin çokluğu dikkat çekiciydi. Daha sonraları bu sadık bendeleri için söylemiştır.

Kahrına küfrüne cümle dayandım

Evvel ikrar verip dönen gelmesin

Rengi boyasına cümle boyandım

Bu renklere boyanmayan gelmesin

Şah İsmail en esaslı egitimini saklandığ, gizlendigi dönemde aldı. Lahican beyi ona Mevlana Şemsttin Lahici’yihoca olarak tutu. Çok cıdi bir egitimden geçti ve şahlığını ilan edincede bu hocasını Sadr ( başbakanlık ) makamına getiriyor.

13 yaşı civarındayken etrafındaki az sayıda müritleriyle beraber Gilan’dan çıkmış. Uzun zaman saklanması ve her an öldürülme korkusu her gece rüyasına girecek derecede onu etkilemiştır.

Erdebil’e uğrayıp atalarının ve babasının kabrini ziyaret etiğinde, diz çöküp ağliyor ve oldukça derin bir duygu yükü ile yükleniyor. Başını yerden kaldırınca o içinde yıllardan beri taşıdığı korku, bir başak tarlasındaki yaban otları gibi sökülüp atıldığını his ediyor. Mezarın başında ant içiyor, kanınız yerde kalmiyacaktır diye.

Yanında has müritleri ve hocaları olan  Şamlu Hüseyin Beg,  Halifetu’İ-Hulefa Hadim Beg,  Karamanlı Rüstem Beg,  Taliş’li Dede Beg, ( Abdal Beg )  Kara Piri Kaçar  ve  Karamanlı Bayram Beg  ile birlikte  Erdebil üzerindenErzincan’a gelmiştır.

Coşkulu bir sel gibi Şahı ziyarete gelenler oluyor:   Sivas, Amasya , Tokat bölgelerinin yerleşik halkı, Tekelli ( Antakya bölgesi ) Anadoludaki karaman bölgesi , başta Turgutlular olmak üzere  Varsaklar ( Tarsus bölgesi ) bölgesi.  Bu buluşma olayına tarihçiler << Artık baş ile gövde birleşmiştır >>  şeklinde yorumlarlar.

7 bin civarında silahlı mürüdini etrafına topladıktan sonra şirvan taraflarına dönerek hem şirvan şahlarını yeniyor ve daha sonra Akkoyunlularıda  mağlup etikten sonra  1501 yılında Tebriz’e girerek başına taç giymiş ve şahlığını ilan etmiştır.

!514  yılındaki  Çaldıran savaşına kadar girdigi bütün savaşları kazanmıştır.  1514 yılında 23 Ağustos  Çarşamba  günü  Çaldıranda  Osmanlı Sultan’ı  Yavuz  Selim’ ile yaptığı savaşta yenilmiştır. Alevilerin tarihinde bu güne kara Çarşamba derler. Bir rivayete göre sazların ( Bağlamaların ) siyah kılıfa girdigi gündür.

Bu yenilgiden sora devlet işlerini kendi memurlarına bırakmış, günlerini avlanmak , şiir yazmak  ve edebiyatla uğraşmıştır.

1524 de bir devlet adamı için oldukça genç sayılabilecek bir yaş olan 38 yaşında  ölmüş. Erdebil’de  Atalarının yanına gömülmüştür.

Şah İsmailin dedesi  Şeyh Cüneyd Anadolu’da Türkmen boyları arasında dolaşırken  Hz. Peygamber’in  soyundan geldigini vurgulamış.

Safevilerin  seyyid olup olmadıklarını tartışmasız bir şekilde kesin olarak ispatlayan  veya yalanlayan tarihi belge ve secereler yoktur. Ancak şurası bir gerçektir ki hem safevi taraftarları ve hem de muhalifleri bunların seyyid  olduklarına inanmışlardır.

Şah İsmaili çekemeyen sunni ulama , Şah İsmailin soy kütügünü  şahlığının zoru ile ensap defterlerine yazdırğını söylüyor.  Bu kesinlikle doğru degildır.

Çükü Şah ismail henüz dünyaya gelmeden  tam 130 yıl önce yazımı tamamlanan Safvet’ü Safa adlı kitapta  Şah İsmailin atalarından Şeyh Safiyüddinin  seyyidliğiyle ilgili kayıtlar vardır.

Şah İsmailin seyyidligini yalnızca Osmanlı red etmiştır. Durum ne olursa olsun vakıa şu ki, müritleri ve sepatizanları  tarafından  seyyid olarak kabul görmüş, ve onların daha da güçlenmesini , taraftarlarının çoğalmasının nedenlerinden biri olmuştur. Şah İsmail ‘in bizat kendisi bir şiirinde seyyid olduğuna vurgu yapmaktadır.

Adım Şah İsmail Hakk’ın sırrıyım

Bu cümle gazilerin serveriyim

Anamdur Fatıma atam Ali’dır

On İki İmam’ın men dahi biriyem   

Anadolu Türkmen aşiretlerinin bu aileye olan bağlılığı oldukça büyüktür. Şeyh Cüneyd  öldügü zaman mürütleri  şeyhlerinin vasiyeti  geregi  henüz bir yaşında olan oğlu  Haydar’a yanlarında olmadığı halde gıyabında biat etmişler ve onun etrafında toplanmışlar.

Yine aynı  durum Şeyh Haydar’ın  büyük oğlu Sultan Ali de öldürüldügü zaman yine onun vasiyeti  geregi  kardeşi İsmail  Şeyh olarak kabul edilmiş ve etrafında toplanılmıştır.

Şah İsmail yalnızca safevi devletini kurup geliştiren başarılı bir hükümdar degil,  aynı zamanda Şii, Kızılbaş,  Alevi inançtaki kitlenin ruhani lideriydi.

Bu kitle Şah’a büyük saygı ve muhabbetle bağlıydı . Şah İsmail , Emevilerin islamiyet anlayışına karşı Hz. Ali ve Ehlibeyitin başlatığı mücadeleyi tavizsiz bir şekilde sürdürüyordu.

Şah İsmail,  devlet adına bastırdığı sikkelere On İki İmamın isimlerini yazmakla yetinmedi. Tüm  hutbelerde Hz. Ali ve Ehlibeyte yer verdi. İslamın şartlarından biri olan , kelime-i şaha det getirme ifadesinin sonuna  << Aliy-ül Veliyullah >> ibaresini getirdi. Burada Hz. Ali’nin ermişligine  olan önem vurgulaniyordu.

Camilerde ve toplulukların bulunduğu her yerde Halife Ebu Bekir,Halife Ömer, Halife Osman  ile Muaviye ve yezide lanet okuyan Şah İsmail, aksine hareket edenleri  katletme emri verdirmişti. Ayrıca adı geçen bu isimlerin kulanılmasıda yasaktı.

Şah İsmail Hz. Muhammedin soyuna yapılan haksızlıklara karşı amansız bir savaş açmış, Ehlibeyt’in en büyük savunucusu  olmuştu .

İslam şovenizmi  ve Arap ırkçılığı yapan  Emevi ve Abbasi düşmanı  kitlelerin büyük desteğini almıştı.

Anadolu’da Şah  İsmail’e sempati duyan, Ali ve Ehlibeyite sevgi ve bağlılık gösteren önemli bir kitle vardı.

Osmanlı koyu Sunniligi devlet dini olarak seçip  Ehlibeyit yanlılarına düşmanca davranmaya başlayınca  İran’a ardı arkası kesilmiyen bir Kızılbaş göçü başladı. Bu durum Yavuz Sultan Selimin İran seferine kadar devam etti. Ondana sora ise gizli gizli sürdü.

O yıllarda İran’da Venedik elçisi olan Membre, şöyle anlatiyor;

Tam o gün  ( Ağustos 1539 ) Erzincan’dan Türkmen Ali adında biri sekiz yüz ev  ile Şah’a gelmişti. Altı yüz kadarda silahli adamı buluniyordu. Şah’ın etrafında  << Hallah , Hallah >>diye bağıriyorlardı. Şah da onları teker teker kabule başladı. Her içeri giren onun ayağını öpüyordu. Şah onlara taç veriyor onlarda hediyelerini sunuyorlardı. Şah onları memleketin üç kısımına dağıttı: Horasan, Şirvan, Aras.

Adanadan bir adam geldi, getirdigi hediyelere karşılık  Şahtan bir mendil almakm istemiş. Mendil alan Türk , ellerini kaldırıp Şah , Şah  deyip başını yere koydu. Bunun ne olduğunu sordum bu bir teberrük (Hediye ) olduğunu söylediler. Türkün babası evde hasta yatarken rüyasında şahı görmüş , iyileşmek için o mendili elde etmek istemiş.

Anadoluda kızılbaşlar bu gidiş ve gelişleri hiç ama hiç kesmediler. Osmanlı sultan’ları bunu biliyordu ve halk takip etiriliyordu ve göz dağı veriliyordu.

Yavuz İran seferi dönüşünde (1518 ) Bolu kadısı Mevlana Hişam’ın Şah İsmail ile ilişkisi olduğunu haber aliyor. Gönderdigi askerler kadıyı Merzifonda yakaliyarak halkın gözü önünde astı.

Yavuzun İran seferi Şah İsmail ve kızılbaşlara önemli bir darbe vurmuştu.  Kızılbaşlara karşı devlet terörü almış yürümüş,

Anadoluda Osmanlıya karşı Alevi başkaldırılar artmıştı. Aslında sorunun temeli salt dinsel degildi. Temelde ekonomik ve sosyal karekterli baskılar yatmakta idi. Osmanlının sömürü ve baskı rejimine karşı, Eşitlik ve adalet bahşeden İran şahlarını kurtarıcı olarak görüyorlardı. Şaha 12 İmam ( Mehdi)  gözü ile bakiyorlardı. Bir gün gelip kendilerini kurtaracaklarına inaniyorlardı. Anadolu insanı bu inançtan aldığı güçle toplumsal haksızlıklara karşı isyan ediyordu. Osmanlı zülmünü yaşiyan Alevi Kızılbaş kitleler için ayaklanmadan başka yol yoktu.

O dönemin Alevi Ozanı Pir Sultan Abdal  halkın Şahlara olan özlemini şöyle dile getiriyordu.

Hak’tan inayet olursa

Şah Urum’a gele bir gün

Gazada bu Zülfükar’ı

Kafirlere çala bir gün

 

Şah İsmail Hatayi Mahlasıyla ünlenmiş Alevi Bektaşi Ulu Ozanları arasında yerini almıştır. Sanatçı kişiliği çok zor koşullardaki çocukluğu sırasında oluştu.

Nesimi ve Fuzuli arasındaki dönemin en güçlü şairlerindendir.Hece vezniyle yazdığı şiirleri Anadoluda gelişen tekke edebiyetını  büyük ölçüde etkiler.

Şah ismail On iki İmamı öven şiirlerinin çoğunda önce Hz. Peygamberi, sora Hz. Ali’yi övmekle işe başlar. Ardından diger İmamları överek devam eder.

Muhammed Aliyi candan sevenler

Yorulup yollarda kalmaz inşallah

İmam Hasan’ın yüzün görenler

Hüseyin’den mahrum olmaz inşallah

İnandığı dava uğruna mücadelede verdigi ikrara sadık kalınmasını hep telkin etmiştır. İkrarında duranın demine Hu… çeken Şah Hatayi’dır.

Şah hatayi der sırrını

Ortaya koymuş serini

Nesimi gibi derisin

Yüzen gelsin işte meydan

Bu deyişler  aradan geçen 500 küsür yıla rağmen Alevi cemlerinde zakirlerin elindeki telli kurran denilen sazlar eşliginde çalınıp söylenmektedir. Hatayi dervişlik boş sözlerle , sadece söyleşi ile olmaz diyor. Gönülden kavrama ve sezme gücüne sahip olması gerekir diyor.

Anadolu kızılbaş Aleviligine Süleymanın mühürü gibi damgasını vuran Şah Hatayi’dır On iki İmam kültünü inancımıza aşıliyan Hatayi’dır. 500 yıldan beri Cemlerimizdeki On iki hizmetliyi çağırdığımız deyiş  onundur. Günümüze kadar başka bir ozan bunun yerini dolduramamıştır.

 

Haktan bize name geldi

Pirim sana ayan olsun

Şah’tan bize name geldi

Murşidime beyan osun

Şah İsmailin Şahlığı döneminde Anadolu kızılbaşları, Alevileri  Erdebil için biz diriye varırız ölüye degil diyorlardı ( Aşık Paşazade aktariyor )

Yazdğı Eserler :

Divanı  : Tüm şiirlerini içerir

Dehname  ( On Mektup ): 1532 beyitten oluşan manzum bir eserdır << Aşuk ve Maşuk  >>

Nesihatname adlı  mesnevisidır 418 beyitten oluşur. Tarikata girecek kişilerin  taşıması gereken özelikleri  ve uyulması gereken kurallar belirtilmiştır.

İmam Cafer buyruğunun Şah hatayi tarafından yazıldığı söyleniyorsada bu buyruğun şah Tahmasb döneminde yazıldığı  araştırmacılar tarafında söylenmektedir . İmam Cafer ve Şah hatayi arasındaki süre 750 yıldır.

Alevi Kızılbaşlık temel dusturlarından taviz vermeyen Şah Hatayiden sonraki şahlar ayni direngenligi gösterememişler ve zaman zaman Hatayi’yi eleştirmişler .

Sonuç olarak Anadoludaki Alevilere  12 İmam kültünü kabul etiren, bu anlamda aslında Çaldıran savaşının manevi galibi Şah İsmail ve onun Alici Kızılbaş inancıdır.

Anadolu Alevileri onun için ne söylenirse söylensin , verdikleri ikrardan dönmediler ve her deyişte onun adı yani Hatayi mahlası geçince egilip baş parmaklarına niyaz olup ellerini kalplerinin üzerine korlar.

Hatayi’m hal çağında

Hak gönül alçağında

Bin kabe’den yeggerektir

Bir gönül al çağında

Zalim Hükümdarlar, Anadolu topraklarında Şaha gönül veren Alevi’leri  kan revan içinde bıraktılar. Ala gözlü piri unutmadık, aziz ruhu şad olsun.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

adana escort bayan bayan escort adana porno forum

escort kadikoy umraniye escort atasehir escort kadikoy escort bayan umraniye escort kartal escort bayan escort atasehir escort anadolu yakasi escort bayan escort antalya escort atasehir escort bostanci escort kadikoy escort